Een bron erbij is nog geen bewijs
13 oktober 2026
Je vraagt een AI-assistent iets en krijgt een antwoord met een bron erbij. Dat geeft rust. Maar die bronvermelding zegt minder dan je denkt. Er is een pagina genoemd, meer niet. Of die pagina de zin ook echt draagt, is een tweede vraag.
Daar gaat dit stuk over. En over een werkblad waarmee je die vraag zelf stelt.
Wat onderzoek laat zien
In 2025 deden de Europese publieke omroepen er onderzoek naar. Journalisten van 22 publieke omroepen in 18 landen, onder wie NOS/NPO, beoordeelden meer dan 3.000 antwoorden van ChatGPT, Copilot, Gemini en Perplexity op nieuwsvragen. Ze testten in mei en juni 2025, met de gratis versies van de assistenten. Bij 45% van de antwoorden zat minstens één serieus probleem. Bij 31% ging het om de bronnen: die ontbraken, waren misleidend of werden verkeerd toegeschreven.
Een voorpublicatie uit 2026, nog niet door vakgenoten beoordeeld, liet taalmodellen rapporten met bronverwijzingen schrijven. Daarna werd elke verwijzing apart gecontroleerd, deels met modellen als beoordelaar. Bij de sterkste modellen werkten de meeste links, en de bronnen gingen meestal over het juiste onderwerp. Dat een bron de bewering ook echt droeg, kwam duidelijk minder vaak voor.
Dit zijn momentopnames. Ze zeggen niet hoe goed een assistent nu gemiddeld is. Ze laten wel zien dat een genoemde bron en een gedragen bewering twee verschillende dingen zijn.
Let op wat dat betekent. Soms ontbrak de bron. En als hij er was, zei hij niet altijd wat het antwoord beweerde.
Drie vragen in plaats van één
Controleer bij elke bewering die je wilt gebruiken drie dingen, in deze volgorde:
- Bestaat de bron? Opent de link, is het de echte pagina?
- Gaat de bron over dit onderwerp?
- Draagt de bron precies deze bewering, voor dezelfde periode, dezelfde groep en dezelfde voorwaarden? Zoek de zin of het cijfer op de pagina en lees er omheen.
Voor vraag 3 moet je de bron zelf openen en lezen. Sla die stap niet over.
Doe het per bewering
Controleer niet "het antwoord", maar één bewering tegelijk. Knip het antwoord zelf op in losse beweringen, één per regel. Zet bij elke bewering waar je hem in de bron vond. Vind je die plek niet? Dan gebruik je de bewering niet.
Hieronder staat een werkblad om dat met de hand te doen. Het controleert niets automatisch en het geeft geen garantie. Het helpt je alleen om niets over te slaan. Alles blijft in je browser. Er wordt niets verstuurd of bewaard.
Bewering voor bewering controleren
Zet elke bewering die je wilt controleren op een eigen regel. Elke regel wordt een kaartje. Je vinkt zelf af wat je in de bron hebt teruggevonden. Dit is een handmatig werkblad: het controleert niets zelf en knipt niets automatisch op.
Alles blijft in deze pagina. Er wordt niets verstuurd, opgeslagen of gevolgd. Sluit je het tabblad, dan is het weg.
Een tweede paar ogen
Hangt er iets van af? Laat het antwoord dan ook door iemand anders lezen, bijvoorbeeld een collega. Een tweede lezer ziet soms wat jij miste. Een garantie is het niet.